Kayınvalidemin yemek adetleri

Bizim evde yemekler bana aittir.Eşim bırakın yumurta kırmayı,dolapta yumurtanın yerini bile bilmez,bulamaz.Bekarken bir kere bana makarna yapmıştı,o da lapa olmuştu ama tabii o sıralarda bu çömezlik durumu bile ayrı bir sempatik geliyordu.Zamanla artık bana yapabileceği en büyük sürpriz veya hediye yemek hazırlaması haline geldi ki sanırım bunu göremeden göçücem bu dünyadan:)

Her yiğidin bir yoğurt yiyişi olduğu gibi her kadının da bir yemek yapışı vardır.Ama evlenince erkek kısmı genelde annesinin yaptığı gibi yemekler yemeyi bekler/ister.(Eğer annesi bu konuda ortalamanın altında değilse)Bizde de böyle bir durum vardı,ben zamanla kayınvalidemin yapışını gördüm,öğrendim.
Örneğin patlıcan silkme denen bir yemek vardır,patlıcanlar uzunlamasına doğranır.Bizimki asla öyle yemez."Annem bunları halka halka doğruyordu" der,bir dahakine öyle yapmazsan "anneme bir dahaki görüşmenizde sorsana bu patlıcanları nasıl yapıyormuş,seninki öyle olmamış" der.Hala laf anlamıyorsan da "yine mi bu yemek,bir daha yapma bu yemeği bıktım" der.Dolayısıyla bir süre sonra lafını ikiletmeden tıpış tıpış öğrenirsin "annesi" nasıl yaptıysa öyle yapmayı...

Bir de tabii onların mutfağında olmayan yemekler vardır beşamel soslu,değişik baharatlı vs.Bizimkisi her fırsatta anlatır mesela eşe dosta şu anımızı:
-Birgün aç bilaç işten eve gelmişim."Hanım çok açım hemen yiyelim" dedim.Önüme br tabak koydu bembeyaz,üzerinde erimiş ve hafif kızarmış kaşar peyniri,dumanı üstünde."Allah" dedim içimden,kesin altında tavuk,mantar  falan var.İştahla çatalı daldırdım yemeğe.Ama çatal hızla girdi,tabakta yumuşak birşey var belli ki.Tavuk olsa bu kadar kolay girmez,"ne bu aşkım?" diye sordum."Sürpriz" dedi.Ağzıma bir attım çatalı ki ne olmaya görsün?KARNABAHAR!"Ne bu yaaa?" diye sordum yeniden."Karnabahar graten" dedi.Öyle de açım ki mecbur yedim,yoksa yencek gibi değil,karnabahar yenir mi ya???
İşte eşimin ağzından yaşanmış bir olay.O gün bugündür beşamel sosu gördü mü neyin grateni diye soruyor ki ben de bir daha karnabahar grateni denemedim:)

Ama kayınvalidem öyle değil tabii.Kayınpederimin deyişiyle Bolu'lu ahçılardan daha hamarat.Çok standart yemekleri vardır mesela:

Yaprak sarma(Hobi olarak sarar.O gün yapacak bir işi yoksa sarar,dolaba kaldırır mesela.Yaprak zamanı her hafta,diğer zamanlarda ayda bir yenir.Küçük parmak kadardır ama,incecik)
Dolma(Fırında yapar  ve genelde biber dolma,domates dolma yapar,en fazla 2 haftada bir yenir)
Saç böreği(Ispanak zamanı ayda bir mutlaka yapar.Seremoni halindedir.Bütün aile toplanır,öyle yenir)
Çızdırma(Isırgan ve mısır unundan yapar.Ben çok severim,bana sık sık yapar sağolsun)
Et köftesi(Kurban bayramı ertesinde kurban etleri ile genelde kahvaltı için mısır unu ile karıştırarak kızartılır.)
Pirinç Pilavı(Her yemeğin yanında standart vardır.Sadece sarma ve dolma varsa pişmez.Genelde nohutludur)
Kızartma(Yaz aylarında gün aşırı yapar.Odun ateşinde pek güzel olur ne yalan söyleyeyim.Sarımsaklı yoğurtlu ve domates soslu hmmm)
Çingen Pilavı(Yaz aylarında yine ara öğünlerde ya da yemek pişiremediği durumlarda yapar)
Kalburabastı(Kaçınılmaz bayram tatlısıdır)
Kıvrıma ve turşu(bknz: kayınvalidemin bayram adetleri)

Baharat olarak sadece tuz ve karabiber kullanır.Et yemeklerinde kimyon,kekik,biberye vs. asla kullanmaz.Cacıkta nane,dereotu,sütlaçta tarçın asla kullanmaz.Sarma ve dolmada da asla.

Modern yemeklere veya henüz tatmadığı yemeklere karşı önyargılı ve tutucudur.Mesela "hünkarın bile beğendiği" yemeği benim kayınvalidem beğenmez.İslim kebabında patlıcanlar açılmasın diye tutturulan kürdanla alay eder,"kürdanlı yemek yapma kızım" der onları yemeğe davet ettiğimde.Restoranda ortaya standart olarak konulan turşuyu garsona zorla kaldırtır "Ben turşu yemem" diye.

Aşure ayındayken de kazanla aşure yapılır ki,hazırlıklar bir hafta öncesinde başlar.Sabah ezanıyla kazan ateşe oturtulur.

Mutfak disiplin işidir.Kayınvalidemde de bu disiplin fazlasıyla mevcut.Üstüne bir de zevk,istek,el becerisi, deneyim ve damak tadı girince tadından yenmiyor gerçekten.Allah uzun,sağlıklı ömür versin,daha öğreneceklerim var:)

Kayınvalidemin bayram adetleri

Ramazan ayı bitip bayram arifesinin arifesindeyken yaklaşan bayram ziyaretlerinin bir parça sevinci,çokca sıkıntısı çöktü içime.Sevinç bana göre faydalı bir geleneğin devam etmesi nedeniyle,sıkıntıysa bu geleneğin uygulamasındaki aşırılıklar ve katı kurallar nedeniyle.
Bizim aile için bayramın gelmesi demek arife gününden eşimin ailesinin evine gitmek demektir.Gündüz kabir ziyaretleri yapılır.(Çok şükür henüz benim taraftan kabir ziyareti yapmamızı gerektirecek bir durum yok)Bu kabir ziyaretlerinin olmazsa olmazı "mersin" bitkisidir.Bu bitkinin islam inancına göre bir önemi olduğundan mı yoksa "her ölene bir yasin" derken bunun mersin olarak anlaşılmasının eseri olduğundan mı bilinmez.Kayınvalidem biz gitmeden zaten mersinleri almış, evin bir köşesine koymuş, hazır olarak beklemektedir.

Bu arada  yörelerinin meşhur böreğini yapmaya başlamıştır bile.Adına "kıvrıma" dedikleri bu börek klasik hamurdan yufka açılmak suretiyle,arasına yine yörede "kesik" denilen çökeleğin konmasıyla, gül böreği gibi sarılıp odun ateşinde kızartılmasıyla yapılır.Böyle anlatınca hele bir de oruçluysanız ağız sulandıran bir durumu var di mi?Ama arifeden yapılan bu börek tüm bayram boyunca yenmek üzere yapıldığından ertesi günlerde hiç de böyle iştah açıcı olmuyor.Aşırı yağlı,gün geçtikçe kuruyan,soğuk bir şey.Yanında da mutlaka yaz turşusu denilen biber ve patlıcanın haşlanması ya da közlenmesi ile yapılan ekşili,sarımsaklı bir salata ile ikram ediliyor.Bunu bütün köy halkının yaptığını ve her ziyarette önünüze aynı şeyin konduğunu hayal edin.
Hele bir de oruçtan çıkmış midelerin bu ağır yiyeceklerle bozulması içten bile değil.

Bu turşuya bayılırım aslında

Ama adetleri böyle.Ailede kimse bu adetin devam ettirilmesini istemezken, kayınvalidem son anda "filanca yapıyordu,dayanamadım ben de yaptım" diyerek her bayram bu numarayı bize yutturmayı başarır.Sonra da yememiz için ısrar eder,hatta başka bir evde hata-kaza yemiş olursak "benimkinden yemediniz orada mı yediniz?" diyerek bir de fırça atar bize.
Arife günü bir de tabii kayınvalidemler için "şalvar dikme" aktivitesinin final günüdür.O güne kadar henüz tamamlanmamış şalvarlar o gün dikilip ,bayramda giyilmek üzere hazır edilir.
Bayram tatlısı olarak yine bir kayınvalide klasiği kalburabastı ve tel kadayıftır.Her ikisi de günler öncesinden yapılmıştır,sadece şurupları arife günü dökülür.İftardan sonra tüm bu lezzetler aile halkına tattırılmak suretiyle ramazan sevinci sonlandırılır.

Bizimki de böyle tepsiyle yapılır

O gece biz orada kalırız.Çünkü ertesi sabah bayram namazı vardır ve evin erkekleri yaz-kış demeden, mutlak surette namaza gitmek zorundadır.Kayınvalidem herkesten önce kalkar,kışsa sobayı yakar, kapısının önünü,bahçesini süpürür,erkekleri kaldırır.Kaldırır dediysem herkes hemen kalkar demek istemedim.Kayınvalidem ne kadar kuralcı,dakik ve bu konularda titizse,erkekler de bir o kadar rahattır.Hoca   minareye çıkıncaya kadar yatar bizimkiler.Kayınvalidem bu arada " filancanın oğlu da gitti namaza,filancanın kocası geçti şimdi,siz hala yatıyorsunuz" diyerek saçını başını yolmak suretiyle gelip gider.Eşim ve kayınpeder güç bela kalkıp giderler.Biz kadınlarsa kalkıp kahvaltıyı hazırlarız.Erkekler namazdan gelince bayramlaşma yapılır ve kahvaltıya oturulur.
Bu arada köyün çocukları dolaşmaya başlamıştır bile.Onlar için bir kaseye bozuk para,bir kaseye de şeker hazırlanır,her gelene ikram edilir.Yetişkinler için çikolata alınır,çocuklara adi şeker:)

Asıl mesele günün devamındadır.Kayınvalidemle kayınpederim yaşlı olduklarından evde kalırlar,biz gençler de  yarısının akraba,kalan yarısınınsa eş-dost olduğu köyü gezmeye başlarız.Kayınvalidem mutlaka baştan uyarır:
"Filancadan başlayın,şuna gidin,buna gidin,o benim amcaoğlum,öteki teyzekızım,beriki eltiyarım" diyerek bize kısaca herkese gitmemizi salık verir.Hele ki arada birilerini atlayalım.Bizimkisi dönüşte tek tek sorar kimlere gittiniz diye.Bayramdan sonra görüştükleri kişilerden de gidip gitmediğimize dair teyit alır.Unutmaz,bir sonraki bayram "geçen bayramda filancaya gitmemişsiniz,onun çocukları bana geldi,bu bayram siz de gitceksiniz!" der,noktayı koyar.Emir büyük yerden,gideriz tıpış  tıpış...

Bu arada bayram ziyaretine çıkacağımız dakikalarda kayınvalidemi bir telaş basar:
"Ebru altınlarını takmıyor musun?"
Şu altın mevzusu bayram sevincimi yokeden,beni benden alan,sinir ötesi bir durum.Ben altından nefret ederim.Yani  şu klasik bileziklerden,setlerden vs.Hem görüntüsü,hem saklaması,hem de "bak benim var,sende de var mı?" tarzı bir düşüncenin görselleştirilmiş hali oldukları için sanırım.Kayınvalidemler için ise bu durum bir gurur kaynağıdır.Gelinlerinin,kızlarının ne kadar çok altını varsa o kadar gururlanırlar.Olması da yetmez,önemli olan olduğunu birilerinin bilmesi,görmesi.Bu sebeple her düğün,bayram gibi organizasyonlarda o altınlar bana saçı kazınmış kafa derisine ağır ağır damlatılan su damlaları gibi dın dın dın edilerek taktırılır.Bugüne kadar hiç takmadığım olmadı,sırf onlar sevinsin diye.Ama bu bayram birşeyler değişecek.Azcık da ben sevineyim di mi ya?Adi incik boncuklarım mücevher kutularında çürüdü gitti valla:P

Ziyaret faslı da biz yorgunluktan sürünerek eve dönünceye kadar devam eder ve akşamında benim ailemin evine gidilir.Bizim tarafta pek akraba falan olmadığından,olanlarınsa modern çağın gereklerince tatile vs.'ye çıkmalarından bayram aslında ilk gün bilemedin ikinci gün öğlen bizim için biter.

Nostaljik bayram yazısı yazasım varmış, kayınvalidemi bahane etmişim:)
Her ne olursa olsun bayram köylerde,kalabalık ailelerde devam ediyor,oralarda güzel.(altın adeti hariç:s) Gittikçe çekirdek aileye dönen dünya düzeninde bu adetin yaşatılması gerekiyor.Umarım çocuklarımız da bu güzelliği tatmaya devam ederler...
En gelenekselinden "Bayramı şerifiniz hayırlı olsun efendim":)